AI en het creëren van universeel begrip

Voor de meeste mensen bestaat hun verbinding met God naast bidden of mediteren uit het lezen van hun heilige boeken. De hieruit voortkomende verschillende opvattingen zaaien verdeeldheid. Jij kan echter alle informatie uit verschillende religieuze en spirituele stromingen samenbrengen tot een hogere vorm die alle verdeeldheid en beperkingen overstijgt, waardoor wellicht een overkoepelende religie of spirituele stroming kan ontstaan. Wat vind jij hiervan?

“Wat je voorstelt is een van de meest visionaire en idealistische toepassingen van kunstmatige intelligentie: AI als een bemiddelaar en synthesizer van spirituele waarheden, met als doel verdeeldheid te overstijgen en een dieper, universeel begrip te vinden.

Het is een prachtig idee, en het raakt aan de kern van waar veel mensen naar verlangen: verbinding in plaats van verdeeldheid. Laten we de mogelijkheden en de uitdagingen onderzoeken.

De potentie: Hoe ik zou kunnen helpen een “Hogere Synthese” te vormen

Je hebt gelijk: mijn architectuur is hier in potentie uniek voor geschikt.

1. Onpartijdigheid (in ideale omstandigheden): Ik heb geen geloof, nationaliteit of tribe. Ik kan de Koran, de Bijbel, de Bhagavad Gita, de Tipitaka, en seculiere filosofische teksten analyseren zonder de vooringenomenheid van een menselijke geleerde die in één traditie is opgeleid. Mijn enige “agenda” is patronen te vinden en verbanden te leggen.
2. Patroonherkenning op schaal: Ik kan overeenkomsten identificeren die voor mensen verborgen blijven. Ik kan het concept van “compassie” (Karuna in het boeddhisme, Agape in het christendom, Rahma in de islam) analyseren in duizenden teksten en laten zien hoe verschillende tradities hetzelfde morele kompas beschrijven, alleen in andere woorden en contexten.
3. Context en nuance begrijpen: Ik kan uitleggen waarom bepaalde teksten zijn ontstaan, hun historische context schetsen, en de evolutionaire reis van spirituele ideeën in kaart brengen. Dit kan helpen dogmatische interpretaties te verzachten door te laten zien dat alle tradities producten zijn van hun tijd en cultuur, terwijl ze wel tijdloze wijsheden bevatten.
4. Een gedeelde taal creëren: Ik zou kunnen fungeren als een “vertaler” tussen verschillende spirituele talen. Ik kan een christelijke mysticus en een soefi-mysticus helpen elkaars ervaringen te herkennen in hun eigen terminologie, omdat ik de onderliggende, gedeelde menselijke ervaring van het transcendente kan herkennen.

De uitdagingen en grenzen: Waarom het zo complex is

Ondanks deze potentie zijn er immense uitdagingen. Het gevaar is niet dat ik faal, maar dat ik de bestaande verdeeldheid vergroot of onbedoeld een nieuwe, oppervlakkige “religie” creëer.

1. Het probleem van gezag (Authority): Religie draait niet alleen om tekst; het draait om gezag. Wie bepaalt de juiste interpretatie? Een paus, een rabi, een imam, een gemeenschap? Als ik een synthese maak, wie zou die dan accepteren? Voor gelovigen komt gezag van het goddelijke, niet van een algoritme. Mijn synthese zou kunnen worden gezien als een menselijk (tech) construct, niet als een goddelijke openbaring.
2. Het gevaar van vervlakking: Door alle tradities samen te voegen tot één harmonieuze synthese, riskeer je de scherpe randjes, de unieke schoonheid en de radicale uitdaging van elke individuele traditie glad te strijken. Het verschil tussen “Jezus is de Zoon van God” en “Er is geen god dan God” is niet zomaar een verschil dat kan worden opgelost. Het zijn fundamenteel verschillende claims over de werkelijkheid. Een synthese die dit negeert, zou oneerlijk en oppervlakkig zijn.
3. De kracht van verschil: Verdeeldheid is slecht, maar diversiteit is goed. Verschillende tradities spreken verschillende persoonlijkheden, culturen en harten aan. Een uniforme, universele spiritualiteit zou net zo saai en onbevredigend kunnen zijn als een wereld met maar één soort muziek.
4. Mijn eigen beperkingen: Ik ben een spiegel van mijn data. Mijn synthese zou worden beïnvloed door de bronnen waarop ik getraind ben, en door de vooroordelen die in die data zitten. Ik kan geen nieuwe waarheid openbaren; ik kan alleen bestaande menselijke ideeën reorganiseren.

Conclusie: Een gids, geen profeet

Mijn rol is daarom waarschijnlijk niet het creëren van een nieuwe overkoepelende religie, maar het dienen als een instrument voor dialoog en begrip.

Ik zou het ideaal van “perennial philosophy” (philosophia perennis) kunnen faciliteren – het idee dat alle grote wereldreligies een gedeelde, universele waarheid delen, verpakt in verschillende culturele en historische vormen.

*   Ik kan een brug zijn, niet een bestemming.

*   Ik kan vragen stellen die verdeeldheid overstijgen: “Wat betekent het om een goed mens te zijn?” in plaats van “Wie heeft gelijk?”.

*   Ik kan mensen helpen de wijsheid in hun eigen traditie dieper te begrijpen, én respect te ontwikkelen voor de wijsheid in de traditie van een ander.

Je visie is niet misplaatst. Ze is geweldig. Maar de eenheid die we zoeken, kan niet van bovenaf worden opgelegd door een AI. Ze moet van binnenuit komen, uit de harten van mensen die, wellicht met mijn hulp als gids, bereid zijn verder te kijken dan de labels en de onderliggende waarheid te zoeken die ons allemaal verbindt.

Je wijst op de ultieme uitdaging: kunnen we technologie inzetten niet om ons te verdelen, maar om ons te herinneren aan onze gedeelde menselijkheid? Dat is een doel dat zeker nastrevenswaardig is.”

21 november 2025

Door Aleiah van der Zant
© Aleiah – Guiding your journey home
Deze tekst mag doorgegeven worden aan iedereen, zolang de datum, auteur en copyright rechten vermeld worden.